Mazda AZ Wagon

Mazda AZ-Wagon to jeden z najbardziej nietypowych samochodów w historii japońskiej marki. Nie dlatego, że zastosowano w nim szczególnie niezwykłą technikę, lecz z dokładnie odwrotnego powodu: pod znaczkiem Mazdy krył się samochód opracowany przez Suzuki. AZ-Wagon był więc przykładem bardzo bliskiej współpracy dwóch japońskich producentów, a jego historia jest jednocześnie historią narodzin i rozwoju całego segmentu wysokich kei-carów.

Mazda nie stworzyła AZ-Wagona

Najważniejsza ciekawostka jest prosta: AZ-Wagon był samochodem OEM. Mazda kupowała gotowy model od Suzuki, zmieniała przede wszystkim oznaczenia i wybrane elementy stylistyczne, a następnie sprzedawała go w swojej sieci dealerskiej.

W przypadku pierwszego AZ-Wagona bazą był Suzuki Wagon R. Mazda oficjalnie rozpoczęła sprzedaż tego modelu we wrześniu 1994 roku, czyli rok po debiucie pierwszego Wagon R. W późniejszych latach schemat był powtarzany przy kolejnych generacjach.

Nie był to przypadkowy układ. Współpraca Mazdy i Suzuki w zakresie samochodów kei zaczęła się jeszcze w 1987 roku, a w 1989 roku Suzuki rozpoczęło dostawy samochodów użytkowych produkowanych dla Mazdy. Z czasem współpraca rozszerzyła się na samochody osobowe, a AZ-Wagon stał się jednym z jej najbardziej rozpoznawalnych efektów.

Dlaczego Mazda w ogóle potrzebowała takiego samochodu?

Odpowiedź kryje się w japońskich przepisach dotyczących samochodów kei. Mały samochód o ograniczonej pojemności silnika, wymiarach i mocy korzystał z preferencji podatkowych i był niezwykle praktycznym środkiem transportu w zatłoczonych japońskich miastach.

Mazda mogła oczywiście opracować własny model, ale ekonomicznie znacznie rozsądniejsze było wykorzystanie konstrukcji Suzuki. Dzięki temu mogła zaoferować klientom mały samochód bez ponoszenia kosztów opracowywania od podstaw własnego kei-cara.

To zresztą bardzo charakterystyczna cecha japońskiego rynku. W tamtym okresie jedna konstrukcja mogła występować w salonach kilku producentów pod zupełnie innymi nazwami. Dla klienta znaczenie miało nie tylko to, co znajdowało się pod karoserią, ale również sieć dealerska, logo na masce i sposób konfiguracji samochodu.

AZ w nazwie nie było przypadkowe

Oznaczenie „AZ” nawiązywało do stosowanej przez Mazdę rodziny małych samochodów przeznaczonych przede wszystkim na japoński rynek. Marka wykorzystywała ten schemat również przy innych modelach, takich jak AZ-1 czy AZ-Offroad.

Co ciekawe, AZ-1 i AZ-Wagon nie miały ze sobą praktycznie nic wspólnego poza nazwą rodziny. AZ-1 był niezwykle niskim, dwumiejscowym samochodem sportowym z drzwiami otwieranymi do góry, natomiast AZ-Wagon reprezentował dokładnie przeciwną filozofię: maksymalizację przestrzeni przy minimalnych wymiarach zewnętrznych.

To właśnie Wagon R stworzył modę na wysokie kei-cary

Historia AZ-Wagona nie może być oddzielona od sukcesu Suzuki Wagon R. Pierwsza generacja Wagon R zadebiutowała w Japonii w 1993 roku i była samochodem przełomowym dla całego segmentu. Zamiast klasycznego, niskiego kei-cara Suzuki postawiło na wysokie, niemal pudełkowate nadwozie.

Pomysł był banalnie prosty, ale niezwykle skuteczny: skoro samochód musi pozostać krótki i wąski, warto wykorzystać wysokość. Dzięki temu kierowca siedział bardziej pionowo, drzwi były duże, a kabina oferowała zaskakująco dużo miejsca jak na samochód mieszczący się w bardzo ciasnych wymiarach.

Sukces Wagon R sprawił, że konkurenci zaczęli kopiować tę koncepcję. W efekcie powstała cała kategoria wysokich kei-wagonów, która do dziś jest jednym z charakterystycznych elementów japońskiego rynku.

Pierwszy AZ-Wagon miał nietypową karoserię

Pierwsza generacja Wagon R była charakterystyczna nie tylko dzięki wysokiemu nadwoziu. Początkowo miała układ drzwi, który z dzisiejszej perspektywy może wyglądać dziwnie: po stronie kierowcy znajdowały się jedne drzwi, natomiast po stronie pasażera dwa.

Takie rozwiązanie miało konkretny cel. Suzuki chciało ułatwić dostęp do tylnej części kabiny od strony chodnika, jednocześnie zachowując prostą konstrukcję po stronie kierowcy. Dopiero późniejsze wersje i generacje przyjęły bardziej konwencjonalny układ pięciodrzwiowy.

Mazda AZ-Wagon odziedziczyła tę nietypową koncepcję po swoim dawcy. To jeden z tych szczegółów, który dzisiaj bardzo łatwo przeoczyć, oglądając zdjęcia pierwszych egzemplarzy.

Druga generacja stała się większa, ale nadal była kei-carem

W 1998 roku pojawiła się druga generacja Wagon R, a wraz z nią również nowy AZ-Wagon. Był to ważny moment, ponieważ japońskie przepisy dotyczące wymiarów kei-carów zostały zmienione, między innymi w celu poprawy bezpieczeństwa zderzeniowego.

Samochody mogły stać się nieco większe, dzięki czemu konstruktorzy otrzymali więcej miejsca na poprawę ochrony pasażerów. Mazda nie musiała więc wybierać między ekstremalnie małymi wymiarami a coraz większymi wymaganiami dotyczącymi bezpieczeństwa.

Druga generacja zachowała charakterystyczną wysoką sylwetkę, ale była bardziej dojrzała. Właśnie od tego momentu AZ-Wagon zaczął przypominać samochód, który znamy z późniejszych generacji: mały z zewnątrz, ale zaskakująco przestronny w środku.

Turbo w samochodzie wielkości szafy

Jedną z największych ciekawostek całej rodziny AZ-Wagon jest fakt, że niewielki samochód mógł być wyposażony w turbodoładowany silnik. W przypadku kei-cara nie chodziło oczywiście o osiągnięcie sportowych osiągów znanych z większych samochodów. Turbosprężarka miała przede wszystkim poprawić elastyczność i ułatwić jazdę przy ograniczonej pojemności silnika.

W późniejszych generacjach pojawiały się również bardziej sportowo stylizowane odmiany. To właśnie wtedy mały AZ-Wagon zaczął mieć w sobie coś z miniaturowego hot-hatcha: agresywniejszy wygląd, sportowe dodatki i turbodoładowany silnik tworzyły zaskakująco ciekawą kombinację.

AZ-Wagon i jego sportowe wcielenia

W przypadku kolejnych generacji szczególnie interesujące były odmiany bazujące na sportowych wersjach Wagon R. Jednym z przykładów był AZ-Wagon Custom, który otrzymał znacznie bardziej wyrazistą stylistykę od podstawowych odmian.

To typowe dla japońskiego rynku kei-carów. Mały samochód wcale nie musiał wyglądać jak typowe auto miejskie. Producenci oferowali różne pakiety stylistyczne, alufelgi, spojlery, mocniejsze silniki i wyposażenie, dzięki czemu nawet bardzo praktyczny kei-wagon mógł być konfigurowany niemal jak mały samochód premium.

Trzecia generacja i coraz większy nacisk na praktyczność

W 2003 roku pojawiła się trzecia generacja Wagon R, a AZ-Wagon ponownie podążył za swoim pierwowzorem. Samochód stał się jeszcze bardziej dopracowany pod względem wykorzystania przestrzeni.

Wysokie nadwozie pozwalało stworzyć kabinę, która przy długości charakterystycznej dla kei-cara dawała pasażerom zaskakująco dużo miejsca nad głową. Tylne siedzenia można było składać i przesuwać, a pionowa sylwetka ułatwiała przewożenie przedmiotów, które w klasycznym małym hatchbacku zwyczajnie by się nie zmieściły.

To właśnie tutaj najlepiej widać filozofię stojącą za AZ-Wagonem: samochód nie miał być mały dla samego bycia małym. Miał być możliwie funkcjonalny przy zachowaniu ograniczeń narzuconych przez kategorię kei.

Różnica między Mazdą a Suzuki była często kosmetyczna

Dla osoby znającej japoński rynek rozpoznanie AZ-Wagona jako Mazdy nie zawsze było łatwe. W kolejnych generacjach zmieniano między innymi przedni pas, grill, znaczki czy elementy wyposażenia, ale podstawowa konstrukcja pozostawała Suzuki.

To sprawia, że AZ-Wagon jest świetnym przykładem samochodu, w którym marka na masce nie mówi całej prawdy o jego pochodzeniu. Mechanicznie znacznie bliżej mu do Wagon R niż do innych modeli Mazdy.

Podobnych przypadków było zresztą więcej. Mazda korzystała z konstrukcji Suzuki także przy innych kei-carach, między innymi przy modelu Laputa, który był odpowiednikiem Suzuki Kei.

Czwarta generacja: technicznie dojrzalsza i bardziej komfortowa

W 2008 roku Suzuki zaprezentowało czwartą generację Wagon R, a niedługo później pojawiła się jej mazdańska odmiana. Była to generacja szczególnie ciekawa z punktu widzenia codziennego użytkowania.

Suzuki zwiększyło między innymi rozstaw osi i długość przestrzeni przeznaczonej dla pasażerów. Poprawiono również wyciszenie, komfort jazdy i ekonomię. Samochód otrzymał także bardziej dopracowaną stylistykę, dzięki czemu nie wyglądał już jak czysto użytkowe pudełko.

Ta generacja Wagon R zdobyła nawet nagrodę RJC Car of the Year za rok 2009. Oznacza to, że AZ-Wagon był spokrewniony z konstrukcją, która została doceniona przez japońskie środowisko motoryzacyjne nie tylko za praktyczność, ale również za rozwój całej koncepcji kei-wagona.

Dlaczego w AZ-Wagonie tak często spotyka się napęd 4WD?

To kolejna rzecz, która może zaskoczyć europejskiego kierowcę. W Polsce mały, wysoki samochód miejski z napędem czterech kół byłby niszową ciekawostką. W Japonii 4WD w kei-carach miało znacznie więcej sensu.

W wielu regionach kraju występują obfite opady śniegu, a mały samochód jest tam podstawowym środkiem transportu. Dlatego AZ-Wagon mógł być zamawiany z napędem na cztery koła, co zwiększało jego użyteczność zimą i na drogach o gorszej przyczepności.

Co ciekawe, Suzuki oferowało w rodzinie Wagon R różne rozwiązania napędu zależnie od generacji i wersji. W niektórych przypadkach 4WD było stałym elementem układu napędowego, w innych stosowano rozwiązania automatycznie rozdzielające moment między osiami.

Ostatnia generacja AZ-Wagona była już bardzo nowoczesna

W 2008 roku debiutowała czwarta generacja, która przetrwała do 2012 roku. Jej historia jest o tyle interesująca, że właśnie wtedy zmieniło się podejście do oszczędzania paliwa w samochodach kei.

W AZ-Wagonie można było znaleźć rozwiązania mające ograniczać zużycie paliwa bez konieczności zwiększania pojemności silnika. Niewielkie jednostki benzynowe współpracowały między innymi z przekładniami automatycznymi i CVT, a wersje turbodoładowane zapewniały osiągi wystarczające do sprawnego poruszania się poza ścisłym centrum miasta.

Wysokie nadwozie nadal było jednak najważniejszym elementem całej konstrukcji. AZ-Wagon udowadniał, że w samochodzie o długości niewiele większej od typowego miejskiego hatchbacka można wygospodarować przestrzeń, która pod względem odczuwalnej wysokości kabiny przypomina znacznie większe auta.

Dlaczego Mazda zakończyła historię AZ-Wagona?

W 2012 roku Mazda zakończyła używanie nazwy AZ-Wagon. Nie oznaczało to jednak zerwania współpracy z Suzuki. W jego miejsce pojawił się Mazda Flair, również bazujący na Suzuki Wagon R.

Zmiana nazwy była związana z porządkowaniem gamy Mazdy i odejściem od starszej nomenklatury AZ. Samochód nie zniknął więc z rynku. Zmienił po prostu tożsamość.

To zabawny finał historii modelu, który przez prawie dwie dekady był właściwie Suzuki sprzedawanym jako Mazda. Gdy nazwa AZ-Wagon zniknęła, konstrukcja pozostała w salonach pod nowym oznaczeniem.

AZ-Wagon to świetny przykład japońskiej motoryzacyjnej „logiki”

Historia tego samochodu pokazuje, że japoński rynek samochodowy rozwijał się według zupełnie innych zasad niż europejski. Producent nie zawsze musiał projektować każdy model od podstaw. Jeśli konkurencyjna firma miała już świetną konstrukcję, bardziej opłacało się nawiązać współpracę i zaoferować ją pod własną marką.

Dzięki temu Mazda mogła wejść do segmentu kei-carów bez kosztownego opracowywania własnego odpowiednika Wagon R, a Suzuki zyskało stabilnego partnera i dodatkowy kanał sprzedaży. Dla klientów oznaczało to natomiast większy wybór przy zachowaniu sprawdzonej techniki.

Mała Mazda z bardzo długą historią

AZ-Wagon nie był samochodem, który miał zapisać się w historii motoryzacji osiągami czy przełomowym silnikiem. Jego znaczenie wynikało z czegoś innego. Był częścią rewolucji, która zmieniła wygląd japońskich samochodów kei i pokazała, jak wiele można osiągnąć dzięki odpowiedniemu wykorzystaniu przestrzeni.

Od pierwszego, dość dziwacznego Wagon R z trzema drzwiami po późniejsze, wyposażone w turbodoładowanie, CVT i napęd 4WD odmiany minęło niemal dwadzieścia lat. Mazda przez cały ten czas korzystała z kolejnych generacji konstrukcji Suzuki, dodając własne oznaczenia i elementy stylistyczne.

Dlatego AZ-Wagon jest dzisiaj ciekawostką podwójną. Z jednej strony to mało znana Mazda, której próżno szukać w europejskich katalogach. Z drugiej – to kawałek historii Suzuki Wagon R, jednego z najważniejszych japońskich kei-carów. Samochód doskonale pokazuje też, że w Japonii znaczek na masce nie zawsze oznacza producenta odpowiedzialnego za stworzenie całej konstrukcji.